Rietveld Blog

In deze blog plaats ik (in principe) elke maand een bericht over het Rietveld. Dat bericht kan nieuws bevatten of  mooie recente foto’s, maar het kan ook over gebeurtenissen van vroeger gaan of een oude foto zijn die boven is komen drijven. Mocht u tips hebben, laat het mij dan weten via info@vaardorphetrietveld.nl of via Facebook. Via mijn Facebook kondig ik ook telkens aan dat er een nieuw bericht staat op deze blog.

De melkvaarder

Aas van Elswijk, melkvaarder

Oktober 2019– De melk van de Rietveldse koeien werd opgehaald door de melkvaarder. Met zijn schouw voer hij langs de boerderijen van het vaardorp. ’s Zomers twee maal per dag en in de winter een maal, omdat de koeien dan minder melk gaven en de melk ook beter koel kon worden gehouden. Per vaart ging het om ongeveer 42 bussen melk van de in totaal 12 boerderijen. De volle bussen melk werden naar het terrein van het voormalige slachthuis gevaren op de hoek van de Gemeneweg en de Noordvaart. De melkwagens van de Kooter of Voets brachten de melk vervolgens naar de zuivelfabriek van CMC/Melkunie in Den Haag.

Aan het woord is Piet van Elswijk (80jr). Hij is de zoon van Aas van Elswijk, die ruim 30 jaar lang de melkvaarder was van het Rietveld. Tot medio jaren 70 toen het lichamelijk niet meer ging. Niet veel later begonnen de boeren in het Rietveld hun bedrijven af te bouwen. Als kleine jongen van 10 hielp Piet zijn vader al. Vaak bracht hij samen met zijn zusje Tina de lege bussen, die van de fabriek terugkwamen, weer terug naar de boeren. Meestal gingen er dan ook wat boodschappen en goederen mee. Want vader Aas was niet alleen de melkvaarder van het Rietveld; hij fungeerde ook als een soort koerier. “In de zomer bracht mijn vader op sommige dagen ook leidingwater naar het Rietveld – in de lege melkbussen – toen daar nog geen stromend water was. En ik kan mij herinneren dat hij naast de volle melkbussen soms ook een kadaver meenam uit het Rietveld, dat naar de destructie moest.”

Aas werd door de Rietvelders zeer gewaardeerd, als melkvaarder maar ook vanwege zijn vrijwillige rol van koerier. Dit uitte zich in een groot feest op 15 december 1970, toen hij 25 jaar actief was in het Rietveld. Het feest vond plaats in Klein Giethoorn; alle bewoners van het vaardorp waren aanwezig tot in de kleine uurtjes. Vermeld werd dat de Rietveldse koeien de andere ochtend wat langer moesten wachten om gemolken te worden….

In tijden van nood hielp men elkaar. Op deze foto vervangt Aas van Elswijk meelvaarder Hein van Nierop. En legt hij aan bij boerderij nr. 25 (fam.Boer).

Als alles was rondgebracht werd de schouw geparkeerd halverwege het Rietveld. Daar, aan het pad van Harkes, werkte vader Aas overdag op zijn kwekerij. Want het melkvaren alleen leverde niet genoeg op om met een groot gezin (7 kinderen) van rond te komen.

Piet heeft altijd een grote bewondering gehad voor zijn vader. “Hoe die man kon werken! Altijd was hij bezig, van vroeg tot laat, 7 dagen per week. Vooral dat in en uit de boot sjouwen van die volle bussen, dat was heel zwaar! Daar kwam in het begin ook nog het roeien van de melkschouw nog bij; dat moest met grote riemen. Ik zie nog de open gesprongen handen van mijn vader! Gelukkig kon hij na tien jaar zwoegen een buitenboord motor kopen. Die werd aan een grotere schouw gezet en dat maakte het een stuk gemakkelijker”.

Het ijs in de winter bracht complicaties met zich mee. In het begin kon er nog wel gevaren worden, totdat een pikhaak nodig was om de schouw door het ijs te krijgen. Als het niet meer ging werden de melkbussen op een grote slee gezet en over de zijsloten – waar het ijs al gauw sterk genoeg was – naar de Voorweg getrokken en daar opgehaald. “Natuurlijk zakten we ook wel eens door het ijs. Ik heb dat zelf ook een keer meegemaakt. Mijn vader die voorop liep zag het gebeuren en riep nog: spring! Maar het was al te laat. Ik lag met 7 bussen melk in het ijskoude water.”

Als het ijs op het Rietveld uiteindelijk ook sterk genoeg was, werden de volle melkbussen (max. 12 per keer) over de Rietveldse Vaart gesleed naar het Pad van Meurs bij Klein Giethoorn. Daar werden ze dan opgehaald met een kleine vrachtwagen.

“Ook is het een keer gebeurd dat de kleine vrachtwagen zelf het ijs op kon om de bussen melk bij de boeren op te halen. Dat was in de winter van 62/63. Het vroor toen 13 weken waardoor het ijs een meter dik was. Ook de bakker, de kruidenier en de slager gingen met de auto over het ijs naar hun klanten.” Piet van Elswijk bewaart nog goede herinneringen aan het Rietveld en dan vooral aan de kleine boerderij waar zijn vader Aas geboren was, op nr 20.

Kleine boerderij Rietveld 20. Links de pinkenschuur en de hooiberg. De stal lag achter het huis (in de jaren 80 gesloopt en nieuw gebouwd.)

“Het was daar anders dan bij ons thuis in de Loete. Als ik om water vroeg zei mijn opa  – ook Piet geheten – dat ik het hele Rietveld mocht leegdrinken. Hij haalde dan wat kroos weg en vervolgens dronken we het water uit de sloot. Ook het warme eten vond ik bijzonder. We zaten dan rond de tafel en doopten om de beurt een gekookte aardappel in een pan met jus, waarna we hem opaten. Dat was de hele maaltijd.”

Piet had het boerderijtje van zijn opa kunnen kopen voor niet teveel, maar dat deed hij niet. “Mijn vrouw was geen water gewend, want ze kwam uit het oosten van het land. En bovendien: om bij je huis te komen moest je meer dan een kilometer varen vanaf Klein Giethoorn.”

Burgemeester op bezoek

September 2019 – Een paar maanden geleden hoorde Joep (10 jaar) dat er misschien een weg door het Rietveld komt. Toevallig kwam de dag erna de burgemeester bij hem op school (de Populier in Boskoop) voor een gastles. Hij heeft haar aangesproken, uitgelegd wat er aan de hand was en gevraagd of ze niet een keer kon komen kijken. Dat wilde ze wel en hij kreeg haar mailadres om een afspraak te maken.

Eind augustus was het zover en kwam burgemeester Spies op werkbezoek. De bedoeling van de uitnodiging was om te laten zien wat voor bijzondere en mooie plek het Rietveld is, om te wonen maar ook om te varen. Samen met zijn moeder en broertje heeft Joep haar daarom meegenomen voor een rondvaart.

Imker JanWillem

Eerst bukkend onder de brug door richting Rietveldse pad. Onderweg gestopt bij Jan Willem, de imker, met een pot honing als aandenken. Burgemeester Spies bleek het Rietveld best goed te kennen al van vroeger uit, en heeft goede herinneringen aan de schaatswedstrijden die hier toen nog gehouden werden.

Ze vertelde dat ze de gemeenteraadsleden al eens had meegenomen naar theetuin ’t Woutje en dat velen het hier nog niet kenden. Daarna de andere kant op gevaren langs Klein Giethoorn naar de Rietveldse molen, een heel mooi stuk. De burgemeester werd overal herkend door rondvarende bootjes en mensen op het terras. Joep heeft uitgebreid verteld hoe het is om elke dag te varen en wat een fijne plek het hier is.

Ook de weg kwam nog ter sprake. Beloven dat de weg er niet komt kan de burgemeester natuurlijk niet, maar ze gaf wel aan dat zij vindt dat we heel zuinig moeten zijn op dit mooie gebied in het Groene Hart.

Burgemeester Spies op het eiland van Joep en zijn broertje Bram

Na wat drinken en wat lekkers in de tuin, waar ook de kippen nog even werden gevoerd, heeft Joep de burgemeester weer afgeleverd bij haar auto. Het was een ontspannen en gezellig werkbezoek. Heel fijn dat ze hier tijd voor wilde vrijmaken.

 

Burenavond

 

 

 

 

 

Het was een heerlijke zwoele avond en het was “o zo gezellig”. Er viel soms wel een buitje maar dan gingen we met zijn allen schuilen en werd het nog gezelliger. Het was op zaterdag 31 augustus 2019 dat de bewoners van het Rietveld al weer hun 7e jaarlijkse burenavond hielden. Er kwamen maar liefst 44 gasten en dat betekent dat bijna alle Rietveldbewoners aanwezig waren. De organisatie was ditmaal in handen van de bewoners van Rietveld 25 en 27.

Zomerbeelden

Augustus 2019 – Ook deze zomer weer enkele prachtige beelden uit het Rietveld.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Rietveld in the picture

Juli 2019 – Rietveld in the picture is een kort filmpje over vaardorp het Rietveld, dat we hierbij alvast laten zien. De video is nog niet klaar, want hij wordt nog “ingepakt” met een korte tekst over geschiedenis, landschap en attracties van Vaardorp het Rietveld, plus enkele kenmerkende foto’s en een plattegrond van het gebied. Het wordt dus een mini-documentaire.

Het filmpje over het Rietveld maakt deel uit van een serie mini-documentaires die gemaakt worden van de mooiste plekjes in het landschap en de natuur van de gemeente Alphen a/d Rijn. De documentaires worden gemaakt in opdracht van het Bezoekerscentrum de Veenweiden in Park Zegersloot-Noord, dat daarvoor gesponsord wordt door de Rotary Clubs.

Het doel van de mini-documentaires is om bewoners van Alphen en streekgenoten te bewegen erop uit te gaan om deze mooiste plekjes te bezoeken. Daarom zullen de video’s vertoond worden op allerlei plekken waar mensen samen komen, zoals in het Bezoekerscentrum Veenweiden (in een permanente tentoonstelling), op andere plekken in de gemeente, zoals bij het VVV en websites zoals op #Alphen.linkt.

De roeikampioenschappen

Juli 2019- Onder ideale weersomstandigheden vonden op woensdag 26 juni voor de 57e maal de Rietveldse roeikampioenschappen plaats. Plek van handeling vóór cafe Klein Giethoorn. Jong en oud deden mee en zoals gebruikelijk stonden de beste stuurlui ook dit jaar in grote getale aan wal.

Winnaar werd uiteindelijk Daaf van der Lip, die daarmee een goede traditie van de familie in stand hield. Op de foto: Rietveldbewoonster Henriette ten Berge wint de derde plaats bij de vrouwen.

Zwanentheater

Juni 2019 – In deze periode is het Rietveld een zwanentheater. Op verschillende plekken tref je de stelletjes aan, vader voorop, daarna de jongen, moeder sluit de rij.

Na 38 dagen broeden, zijn de eieren uitgekomen. Dit nest ligt bij boerderij Rietveld 9.

Knobbelzwanen hebben een territorium, dat zij beschermen. Meestal nemen ze alleen maar een dreigende houding aan. Maar een enkele keer is er een indringer en dan is het mis: zwanengevecht.

Rietveld 23

Mei 2019 – Een van de grotere boerderijen in het vaardorp was Rietveld 23 van de familie Van Dorp. Hieronder enkele foto’s van dit boerenbedrijf. Koeien, melkspullen, alles moest over het water.

Toch beschikte deze boerderij over een rijtuig met paard. Het was namelijk een boerderij met veel land. En over dit land kon men na ruim een kilometer uiteindelijk een weg bereiken in de Loete. Maar dan moest het niet te nat zijn. Zo ging men vaak met het rijtuig naar de kerk. Dat is weer eens wat anders dan varen.

 

 

 

 

 

 

Deze luchtfoto van boerderij Rietveld 23 is begin jaren 50 gemaakt.

 

Het Zaans Rietveld (2)

April 2019 – Als vervolg op de eerste aflevering hierbij nog een kleine historische uitweiding over het Zaans Rietveld aan de hand van een rondwandeling (3 km).

Komend vanuit het vaardorp leg ik mijn boot aan op het kruispunt Rietveldse Vaart/ Rietveldse pad/Compierekade. Ik steek de Compierekade over en loop het Rietveldsepad op, richting Alphen.

Na 1530 toen het Zaans Rietveld bemalen werd, begonnen boeren zich hier te vestigen. Via de Compierekade als toegangsweg trokken zij het drassige gebied in, vestigden er boerderijen en legden een pad aan, dat uiteindelijk het Rietveldsepad ging heten.

Rietveldsepad

Keurig langs dit pad staan de boerderijen en dagloners woningen. Dat zal oorspronkelijk anders geweest zijn. Want ook al stammen verschillende woningen nog uit de 19e eeuw, toch hebben zij al enkele voorgangers gehad. Stukje bij beetje is deze polder gemodelleerd tot wat zij nu is. Ook in deze polder ging het vervoer aanvankelijk nog vaak over water; lang niet alle stukken waren toen al over land bereikbaar. Dat is nu anders; veel vaarwater van toen is versmald of verdwenen.

Bedelaarsbos

Halverwege het Rietveldse pad heb je een smal fietspad naar rechts (vanuit Alphen: links). Dit is het Bedelaarsbos, het gebied waar in de 17e en 18e eeuw zwervers en bedelaars in Alphen naar verbannen werden. Ook de zonderlinge Heremiet (zie in de linkerkolom van de website)  had hier rond het jaar 1700 zijn hutje. Wandelend door dit voormalige Bedelaarsbos, nu niet veel meer dan een houtkade, stuit je aan het eind op de spoorlijn. Hier ga je met een bocht onder het hoge spoorbruggetje door via een houten steiger boven het water. Aan de andere kant van de spoorlijn, op 50 meter, stond de molen die het Zaans Rietveld droog hield.

Molen Zaans Rietveld; in 1908 verdwenen. De woning staat er nog.

Die molen is er niet meer, maar de molenaarswoning staat er nog steeds. De huidige bewoner van dit oude huisje kan je vertellen dat “de laatste Schellingerhout zo’n 50 jaar geleden vertrokken is”. Het was de familie Schellingerhout die sinds mensenheugenis de molen en het bijbehorende sluisje bediende.

De molen van het Zaans Rietveld dateerde uit 1530. Hij stuwde het water uit deze polder via de 500 m lange Voortvliet de Gouwe in. In 1634 werd de molen geheel vernieuwd; vanaf dat moment stond er een wipwatermolen met scheprad. Tegelijk werd bij de molen ook een verlaat (sluis) aangelegd, zodat scheepvaart tussen de Gouwe en het Zaans Rietveld mogelijk was.

De molen werd daarna nog enkele malen gerenoveerd totdat hij in 1908 werd afgebroken. De bemaling van het Zaans Rietveld was op dat moment al overgenomen door het stoomgemaal van de polder Kerk en Zanen.

De sluis bleef langer in functie, omdat de boerderijen het vervoer over water nog niet konden missen. In 1941 werd de sluis uiteindelijk verwijderd; de Voortvliet werd bij de Gouwe afgedamd. Vanaf 1943 werd deze toegang naar het Zaans Rietveld geheel weggegraven door de Nederlandse Heidemaatschappij, een werk dat pas in de jaren 50 werd voltooid. Als je vanaf de voormalige molen naar de Gouwe wandelt, loop je dus nu over de bodem van de voormalige Voortvliet.

Maar dat doe ik niet. Ik ga weer terug onder het spoorbruggetje door, waar dus in het verleden de scheepvaart onderdoor ging van en naar het Zaans Rietveld. Vervolgens ga ik linksaf en loop ik evenwijdig met de spoorlijn tussen de struiken door. Daarna buigt het pad van de spoorlijn af en ga ik een dijkje op: de Spijkerboorse Kade, de eeuwenoude grens tussen de Boskoopse Nesse polder en het Zaans Rietveld. Rechts van de kade ligt de Spijkerboorse wetering, destijds een vaarweg. Over deze wetering kijk ik uit op de graslanden van het Zaans Rietveld met op de kop hier en daar geriefbosjes. Aan de linkerzijde bestaat de kade uit een houtwal, die de scheiding vormt met de Boskoopse boomkwekerijen. De Spijkerboorse kade is een mooi strookje natuur dat wordt onderhouden door het Zuidhollands Landschap. Ik loop het graspad af tot aan de Compierekade en ga hier rechtsaf. Het eerste stukje van deze voormalige kade is sinds ruim een halve eeuw een ontsluitingsweg voor de Hazerswoudse sierteelt, waarvan we hier ter linkerzijde vooral de kassen zien. Daarna gaat de Compierekade over in een fietspad. Als ik het kassengebied voorbij ben komt ‘het Groene Hartgevoel’ weer terug. Het is nog een paar honderd meter lopen tot aan mijn boot.

Spijkerboorse kade en wetering

In de komende maanden gaat de website www.vaardorphetrietveld.nl weer op de zomerstand. Dat wil zeggen dat er alleen foto’s – oud en nieuw – worden geplaatst. Met ingang van oktober komen de verhalen weer.  

 

De schipper

Maart 2019 – Een belangrijke schakel in de logistiek van het vaardorp was de schipper. Bij de schipper werd het wintervoer besteld voor het vee, het grind voor op het erf of het zand voor op de grasstaal. Later, toen de boomkwekerijen kwamen, baggerde de schipper de sloten uit en zorgde hij zo voor vruchtbare grond. Of hij maakte beschoeiingen. Dat laatste doet hij ook voor de nieuwe bewoners van het Rietveld. Hij helpt hen soms met verhuizen of voert materialen af of aan.                                                                                                    

In gesprek met Bert Oostdam:  Verschillende schippers waren in het verleden actief in het Rietveld. De Frankrijker was een schipper, maar ook Slootweg of De Haas. Het enige schippersbedrijf dat overbleef is de firma Oostdam, afkomstig uit Zoeterwoude en varend in het gehele middengebied van Zuid Holland. Bert Oostdam (82) vertelt dat zijn opa het schippersbedrijf was gestart. Zelf is hij in 1957 met varen begonnen, bij zijn vader. Zeven jaar geleden is hij gestopt met werken. Zoon Wim en schoonzoon Paul, de vierde generatie, zetten het bedrijf nu voort.

“Bij de Rietveldse boeren hadden we elk jaar flink werk als het wintervoer geleverd moest worden. Je moet dan denken aan pulp, borstel, bollen of moes. Soms haalden we het bij de fabriek, zoals de pulp waarvoor we naar Halfweg moesten. Maar meestal lieten de boeren het wintervoer met een groot schip komen, dat op de Rijn bleef liggen. Daar schepten wij het met de riek over op onze schuit en brachten het dan bij de boerderijen in het Rietveld. Het uitladen ging met kruiwagens; via de loopplank werd het voer de staal op of de silo ingereden”. Veel zwaar werk dus, maar Bert haalt zijn schouders erover op. “Het was toen eenmaal zo”.

Zelf heeft Bert nooit met de duwstok en het zeil gevaren. Zijn vader en diens broer Hein nog wel. Na de luxe van een motor achter het schip, kwam ook de luxe van het grijpkraantje. Dat was begin jaren 60. “Ik kon de schuit van schipper De Haas overnemen en liet daar een kraan op monteren. Het bleek een goede greep”, aldus Bert. Een van de eerste grote klussen was het ‘inbaggeren’ van de waterleiding in het Rietveld, waardoor de bewoners vanaf 1964 over leidingwater konden beschikken. Maar ook veel boomkwekers lieten het zware baggeren – tot dan toe handmatig met de baggerbeugel – graag over aan Oostdam. Jaren heeft hij zo de vaart en de sloten in het Rietveld uitgebaggerd en de kwekerijen aangevuld met vruchtbare grond. Vandaag de dag gebeurt dat niet meer. Voor zover men nog grond nodig heeft, wordt deze nu over de weg bezorgd.

De baggerschuit doet nog steeds zijn werk, maar vooral elders dan. In zijn huis in de Weipoort laat Bert zien wat een leven van baggeren en graven heeft opgeleverd: een verzameling van oudheidkundige vondsten. In een vitrinekastje staat een reeks stenen pijpenkopjes, allemaal bewerkt. Twee pijpjes stammen van Leidens ontzet (1574), een ander van de kroning van Napoleon (1804). Verschillende oude vaasjes behoren eveneens tot de vondsten evenals een Delftsblauw kopje uit een poppenhuis. Ook erg mooi: een grote oude baardmankruik, gevonden in Boskoop en waarschijnlijk achtergelaten door Duitse seizoenarbeiders die kwamen maaien. Door al deze vondsten is Bert steeds meer geïnteresseerd geraakt in oudheidkunde. Hij is dan ook lid van de Historische vereniging van Zoeterwoude, samen met zijn vrouw Coby. Een mooie hobby voor de oude dag.