Kruiskade en Spookverlaat

Bij de vorming van de Hoornse polder (aan de Rijn) werd in 1470 aan de zuidzijde van deze polder de Kruiskade aangelegd. De polder het Rietveld bestond toen nog niet. Maar na 1648, toen ook de Rietveldse polder was ontstaan, vormde de Kruiskade de waterscheiding tussen deze twee polders. Beide polders, de Hoorn en het Rietveld, hadden daarna eeuwenlang hun eigen waterniveau en hun eigen molens die het water naar de Rijn maalden. Dat veranderde in 1966 toen een gemaal aan de Rijn – gebouwd op de plek van de Hoornse molen – deze functie van beide polders overnam. De Hoorse en de Rietveldse polder werden vanaf toen samengevoegd tot de Riethoornse polder.

De Kruiskade ligt er nog steeds, althans grotendeels. Het is altijd een houtkade geweest, dus met hout begroeid dat nodig was als geriefhout. De kade is destijds ontstaan door twee scheisloten te graven, parallel op ongeveer 12 meter afstand. Met de grond uit deze sloten werd de tussenliggende kade gevormd. Aan de zuidzijde van de kade – dus in de Rietveldse polder – ligt de scheisloot die wordt aangeduid met de Dwarswetering (ook wel Dwarswatering genoemd). Aan deze wetering ontstonden na verloop van tijd enkele boerderijen. Deze konden over het water bereikt woorden omdat de Dwarswetering via een klein sluisje (verlaat) aangesloten was  op de Papenvaart. En die kwam weer uit op de Rijn. Het verlaat is ongeveer 60 jaar geleden verwijderd.

Twintig jaar later – in de jaren 80 van de vorige eeuw – vond in de Rijnstreek, waarvan de Kruiskade deel uitmaakt, een ruilverkaveling plaats. In dat kader werd een ontsluitingsweg aangelegd, waardoor het gebied werd open gelegd, nieuwe boerderijen konden worden gebouwd en bestaande boerderijen en landerijen beter bereikbaar werden. De ontsluitingsweg kreeg namen die naar het verleden verwijzen, te weten de Galgweg (vanaf de Gemeneweg tot aan het Oostvaartpad) en het Spookverlaat (van het Oostvaartpad tot aan de Compierekade). In samenhang met de ruilverkaveling vond ook natuurcompensatie plaats. Een langgerekt gebied ten zuiden van de weg Spookverlaat kreeg een groenbestemming en werd geherwaardeerd met o.a. bosaanplant en uitbreiding van waterpartijen. De oude Kruiskade, ruim 1300 m lang vanaf de Compierekade tot aan de Papenvaart, ligt daar midden in. Het prachtige natuurgebied het Spookverlaat van 25 ha groot, kwam in 1990 in eigendom van Staatsbosbeheer. Deze organisatie verzorgt het onderhoud.  Maar ook de vogelwerkgroep Koudekerk/Hazerswoude e.o. heeft daar een belangrijke rol in. De vogelkijkhut en het ooievaarsnest in het Spookverlaat zijn geplaatst door en in eigendom van deze vogelwerkgroep. 

Een Legende

Met de naam ‘Spookverlaat’ wordt sinds de ruilverkaveling zowel de weg als het natuurgebied aangeduid. Het is niet echt een heel oude naam. We komen hem voor het eerst tegen halverwege de 19eeeuw. De naam verwijst naar een legende die zich rond het verlaat (vermoedelijk het sluisje in de Dwarswetering) heeft afgespeeld. Centraal daarin staan de geliefden Amalia en Frederik.

Hun liefdesspel speelde zich af tijdens een zwoele zaterdagavond; het was al schemerig. Zoenend en strelend en gezeten op de rand van het verlaat verloren zij zich in elkander. Maar plotseling liet Frederik merken meer te willen, hij was opgewonden. Amalia, geschrokken van zoveel doortastendheid, riep ‘Wat doe je nou?’ en “Blijf van mij àf!” En bij het woord ‘àf’ gaf zij haar minnaar een flinke duw. Die tuimelde vervolgens achterover in het diepe sluiswater. Toen voltrok zich het drama, want geen van beiden kon zwemmen. Hij riep om haar en om haar hulp, en ook zij riep om hulp, radeloos, reddeloos. Niemand hoorde hen! Spoedig verdween Frederik naar de diepte en kwam niet meer boven. Daarna zag zij alleen nog maar zijn strohoed drijven. Amalia kreeg spijt, veel spijt naderhand. Zij was gebroken en ontwikkelde zich daarna steeds meer tot een getroebleerde en melancholische vrouw. Artsen konden haar niet helpen. Vaak op de zaterdagavond werd zij gedreven naar het verlaat, alsof een onzichtbare hand haar meenam. Daar hoorde ze dan een bekende stem, smekend en hol vanuit de diepte: “Amalia, Amalia, bemint gij mij?”  Maar zij was niet de enige; ook anderen begonnen zich te melden. Ook zij meenden het geroep van Frederik gehoord te hebben……..Het verlaat werd steeds meer een Spookverlaat.

Een wandeling

Over de Kruiskade in het Spookverlaat is een natuurpad aangelegd en kunt u wandelen door dit groene paradijs. Maar heeft u wat meer tijd dan kunt u een rondwandeling van 6 km maken over de drie kades rond de (voorheen) Rietveldse polder en langs het vaardorp. Deze wandeling staat beschreven in de wandelroute “De kades om het Rietveld”, elders op deze site.

De kades om het Rietveld

Rietveldse brug, gebouwd in 1983 om het noordelijk deel van het Rietveld te ontsluiten.

Rond vaardorp het Rietveld zijn verschillende mooie wandelingen te maken. Een ervan is de wandeling van 6 kilometer met de naam ‘De kades om het Rietveld’. Deze kades, de Compierekade, de Kruiskade en de Oostkade waren destijds belangrijk bij het droogleggen van de polder het Rietveld in 1648. Maar zij waren stuk voor stuk al eerder aangelegd bij het droogleggen van de omliggende polders. De wandeling gaat over deze prachtige groene kades en over een weg door het sierteeltgebied, parallel aan de Rietveldse vaart.

Start: U kunt overal op de route starten; de wandeling loopt namelijk rond. Wij beginnen bij de brug over de Rietveldse vaart. We volgen de Dijkgraafweg naar het zuiden tot aan de kruising met de burg. Smitweg. Daar linksaf deze burgemeestersweg op door het sierteeltgebied. Aan het eind gaan we linksaf de Compierekade op. Vervolgens via deze kade (1521) door het open weidelandschap naar het noorden. Deze kade is destijds aangelegd om het Alphense deel van het grote Rietveld te kunnen droogleggen. We lopen door tot aan de bomen en het struikgewas van het Spookverlaat. Daar kunnen we linksaf over het groen begroeide pad van de Kruiskade (1470). In plaats van over de kade te lopen kunt u ook de meer ruimtelijke weg van het Spookverlaat volgen. Aan het eind van de kade (bij het ooievaarsnest) buigt de weg af naar links. Daarna, bij de eerstvolgende boerderij links ligt het Papenpad.

Dit pad gaan we op naar de Papenvaart en vervolgens lopen we langs deze vaart richting de Rietveldse molen. De kade waarop u loopt ligt tussen de Geer- en de Rietveldse polder en heet oorspronkelijk de Oostkade. Later werd deze kade vooral het Papenpad genoemd, omdat de katholieken uit het dorp – nadat zij in 1572 hun kerk verloren aan de Reformatie – deze route namen naar hun (schuil)kerk aan de Rijndijk. De Papenvaart waar u langs loopt, werd naderhand gegraven als boezem van de Rietveldse molen naar de Rijn. Hier links en rechts voornamelijk weer weidegebied. Zo komen we uiteindelijk uit op weer een burgemeestersweg in de polder: de Ten Heuvelhofweg. Hier gaan we linksaf door het sierteeltgebied. Langs deze weg ligt de Groene Kathedraal, een mooie groene oase rond een kathedraal, een engelenbak en een Japanse theetuin. Alles vrij entree. Een paar honderd meter verderop gaan we rechtsaf de Dijkgraafweg op en komen we weer uit bij de Rietveldse brug, waar we begonnen zijn.  Het is een rustige en mooie wandeling in het Groene Hart. En niet te lang.

NB Zowel de Kruiskade, als de Oostkade/ Papenpad zijn onverharde natuurpaden. Zorg dus voor het juiste schoeisel en ga er niet wandelen tussen 15 maart en 15 juni. Want dan broeden de vogels.

Rietveldse Roeikampioenschappen 2022

22 juni 2022 – Het is de laatste woensdag van juni, dus weer tijd voor de Rietveldse Roeikampioenschappen. Voor de 59e keer al weer. De weersomstandigheden waren fantastisch. Dus kwamen velen, jong en oud, naar deze jaarlijkse folklore in het vaardorp. Tijdens maar ook na de afvalrace was het reuzegezellig. Volgend jaar weer! 

De vaarkaart is klaar!

Sinds kort heeft Vaardorp het Rietveld een eigen historische vaarkaart. Op deze vaarkaart worden 25 historische plekken en bezienswaardigheden beschreven langs de Rietveldse vaart. Zo kan je met de boot de geschiedenis van het vaardorp herbeleven. De papieren vaarkaart is beschikbaar bij alle recreatieaanbieders met boten in en rond het Rietveld, zoals Klein Giethoorn, Theetuin ’t Woutje en Lena’s hoeve, maar ook bij de campings en b&b’s. Daarnaast vindt u een digitale versie van de vaarkaart online op deze website onder het menu Vaarkaart.

 Als u de vaarkaart heeft gevonden kunt u hem via het werkbalkje erboven vergroten en is hij goed leesbaar.

Het idee voor een vaarkaart is ruim een jaar geleden voortgekomen uit een overleg van de recreatieaanbieders. Dit overleg was bijeengeroepen door het PReT (Platform voor Recreatie en Toerisme) uit Alphen. Ook de bewonersvereniging het Rietveld nam daaraan deel. PReT en de bewonersvereniging zijn het idee van een vaarkaart gaan uitwerken en hebben samen financiële middelen bijeengebracht en hun kennis en deskundigheid. Het resultaat, de vaarkaart, is 2 weken geleden in Klein Giethoorn gepresenteerd aan de recreatiebedrijfjes. De ruim 20 aanwezigen uit zowel het vaardorp als het Zaans Rietveld toonden zich zeer ingenomen met het resultaat.  

Mogen we ook wat?

Het was de afgelopen weken een heerlijke lente, we hadden de keukendeur open gezet. En ineens stonden ze daar weer, de twee eendjes. ” Mogen we ook wat?”

Sinds enkele jaren verschijnen ze regelmatig aan de deur, vooral als deze open staat. En meestal worden ze dan niet teleurgesteld.

Over een maandje hebben ze een hele rij jonge eendjes, gele bolletjes, achter zich hangen. Maar helaas redden die het niet. Pa en moe zijn niet weerbaar genoeg tegen al het dierengespuis dat hier rondhangt.

Wel jammer, natuurlijk. Maar het blijven schatjes, vindt u niet?

Trietvelt

Kaart van het Hoogheemraadschap Rijnland uit 1611

Nu en dan spreken mensen van ‘Rietveld’ en ‘Vaardorp Rietveld’ in plaats van ‘Het Rietveld’. Ook in diverse, vaak gemeentelijke stukken wordt de naam verbasterd tot Rietveld. Waarschijnlijk heeft dit te maken met de straatnaam ‘Rietveld’, waarlangs de woningen aan de Rietveldse vaart liggen.

Historisch gezien is ‘Het Rietveld’ de enige juiste benaming voor de polder/ het buurtschap. Hierop wordt gewezen in het boekwerk ‘Gebundeld verleden’ (p. 25-26) van het Historisch Museum in Hazerswoude. Verwezen wordt naar de oudste kaart van het Rietveld uit 1611. Op deze kaart wordt het gebied meermalen aangeduid met Trietvelt. In de taal van nu moeten we dus spreken van Het Rietveld of vaardorp Het Rietveld.