De Kerkvaart

Een mooi en authentiek stukje Hazerswoude ligt tussen de Oostvaart en het Rietveld. Waar twee vaarten parallel aan elkaar liggen, te weten de Kerkvaart en de ringvaart van de Boterpolder. Met ertussen een dijk die we tegenwoordig het Kerkvaartpad noemen. Je kunt hier heerlijk wandelen en prachtige foto’s maken. Maar wist u dat de Kerkvaart eeuwenoud is en ooit doorliep tot in Alphen?

de Kerkvaart in 1955

De Kerckvaert is een oude vaart. Op de kaart uit 1615 van het hoogheemraadschap Rijnland komt hij al voor. Op dat moment liep de vaart door tot in Alphen. Dus van de Oostvaert in Hazerswoude tot aan ‘den Tougang’ (Toegangse wetering) in Alphen. Via deze ”kerkvaart” gingen de gelovigen – na de reformatie de protestanten – naar hun kerk in Hazerswoude dorp. Vandaar de naam.

Op die zelfde kaart zien we dat de vaart afgedamd is. Dat gebeurde al in 1522 en wel door de aanleg van de Compierekade. Deze kade ging – precies op de grens tussen Alphen en Hazerswoude dwars door het natte Rietveld en dus ook door de Kerkvaert. Vanaf die tijd had Alphen zijn eigen Rietveld. Deze polder werd vanaf 1530 bemalen door een molen aan de toenmalige Voortvliet naar de Gouwe. Ook in het Alphense Rietveld werd nog enige tijd gevaren. Maar dat werd steeds minder omdat de Kerckvaert aldaar geleidelijk aan werd gedempt. Het huidige Rietveldsepad – met knik – volgt precies de loop van de Kerckvaert uit die tijd. Het Alphens Rietveld wordt tegenwoordig ook het Zaans Rietveld genoemd.

In Hazerswoude bleef de Kerckvaert wat zij al lange tijd was: de ontginningsbasis voor het omliggende gebied en later de toegangsvaart naar de aanliggende boerderijen en woningen. Op de kaart van 1615 zien we reeds drie woningen staan, ongeveer in het midden van het huidige Rietveld. Dit waren eerste bewoners. Waarschijnlijk vonden zij hun middelen van bestaan in de vele eendenkooien die het gebied rijk was.

de Oostvaartsluis

Ook hier verdween de naam Kerckvaert. Toen de polder het Rietveld was gevormd werd voor de bemaling in 1648 de Rietveldse molen gebouwd, met ernaast – in de Kerckvaert – een verlaat. De vaart achter de sluis en in de nieuwe polder ging vanaf dat moment de Rietveldsche Vaert heten. Er bleef dus nog maar een klein stukje Kerkvaert over, namelijk tussen de Rietveldse sluis en de Oostvaartsluis. Maar ook op dit laatste stukje verdween de naam Kerkvaert, zij het tijdelijk. We zien daar de naam ‘de Vliet’ verschijnen op enkele kaarten uit de 18e en 19e eeuw. Later komt de naam Kerkvaart ineens weer terug. 

Hoewel de Kerkvaart dus eeuwenoud is geldt dat niet voor de parallel gelegen ringvaart. Die werd ruim honderd jaar geleden gegraven om te kunnen dienen als boezem voor de droog te leggen Boterpolder. In 1814 werd deze polder drooggemalen. De ringvaart heeft tegenwoordig geen functie meer omdat de afwatering van de Boterpolder plaatsvindt via een grondduiker naar het zuiden, onder de Voorweg door.

De dijk tussen de Kerkvaart en de parallel gelegen ringvaart ontwikkelde zich in de loop der jaren steeds meer tot een pad. Rietvelders liepen er vaak in hun klompen over heen naar ‘het dorp’, bij het pad van Mourits bogen zij dan linksaf. Ook was het de weg van de kinderen van het Rietveld die zo naar school gingen. In 2001 liet de gemeente – die eigenaar was geworden – het pad asfalteren en kreeg het ook een vanzelfsprekende naam: het Kerkvaartpad. Langzamerhand ontwikkelde het overgebleven deel van de Kerkvaart zich tot een prachtig stukje natuur aan het Rietveld.